Beyond Bulls & Bears

Eigen vermogen

Hoe kan de ontevredenheid van Amerikaanse en Europese kiezers worden verklaard?

Wereldwijd is de steun voor populistische bewegingen en politici fors toegenomen: van de opkomst van Syriza in Griekenland, via de brexitbeslissing in het Verenigd Koninkrijk tot de benoeming van Donald Trump als de Republikeinse presidentskandidaat in de Verenigde Staten. Maar die teleurstelling in het establishment is niet zomaar uit het niets ontstaan. Cindy Sweeting, Director of Portfolio Management, Templeton Global Equity Group, zegt dat veel kiezers terecht ontevreden zijn, bijvoorbeeld omdat banen uit de middenklasse naar het buitenland verdwijnen. In november zijn er de verkiezingen in de Verenigde Staten en in 2017 zijn er parlementsverkiezingen in tal van landen in de hele wereld. Tegen die achtergrond bespreekt Sweeting wat volgens haar de dieperliggende oorzaken zijn voor het recente ongenoegen en wat de politieke gevolgen zijn als er uiteindelijk een beleid wordt uitgevoerd dat de handel of het vrije verkeer van werknemers belemmert.

Dit artikel is ook beschikbaar in: Engels Frans Italiaans Duits Spaans Pools

De onzekerheid in het mondiale politieke landschap is in de loop van pakweg het laatste jaar geleidelijk aan toegenomen, vooral in het Westen. De beslissing van het Verenigd Koninkrijk om de Europese Unie (EU) te verlaten, die de bijnaam ‘brexit’ kreeg, bleek duidelijk de onderhuidse wrevel bij een groot deel van de doorsnee kiezers die sinds het begin van de wereldwijde financiële crisis acht jaar geleden kampen met uiteenlopende problemen:

van trage economische groei en geringe loonstijgingen, werkloosheid, banenverlies en financiële repressie van gepensioneerden en spaarders, tot de financiële markten waar er niets te merken valt van de strijd die in de reële economie door de beroepsbevolking wordt geleverd. De steeds grotere wrevel ten aanzien van niet-verkozen EU-technocraten in Brussel, bezorgdheid over de Europese vluchtelingencrisis – en immigratie in het algemeen – en de steeds grotere vrees voor terreuraanslagen hebben kiezers gepolariseerd en hebben aan beide kanten van de Atlantische Oceaan ongenoegen veroorzaakt. De financiële markten kunnen maar moeilijk omgaan met politieke onzekerheid. Dat is namelijk een factor die niet aansluit bij normale fundamentele analyses of standaardrisicomodellen, en gewoonlijk reageren de markten dus door bij politieke instabiliteit een hogere risicopremie toe te wijzen.

De in Europa en de Verenigde Staten vastgestelde verschuiving naar een ‘eigen volk eerst’-mentaliteit en protectionisme, is één van de gemeenschappelijke thema’s die de politieke protest- of anti-establishmentbewegingen in beide regio’s verenigen. Hoewel wij durven te beweren dat de algemene levensstandaard door de globalisering aanzienlijk is verbeterd, zijn er wel degelijk winnaars en verliezers. De benadeelden zijn onder meer de arbeiders en de middenklasse in ontwikkelde markten. Hun banen zijn naar het buitenland verhuisd of weggeconcurreerd door mobiele, goedkope arbeidskrachten. Niet alleen verliezen zij hun economische zekerheid, maar tegelijkertijd stellen ze vast dat hun soevereiniteit en culturele identiteit worden uitgehold door het versnelde tempo van de internationalisering en globalisering.

Niet alleen Amerikaanse kiezers krijgen de komende maanden de gelegenheid om hun ongenoegen te uiten in het stemhokje. Er worden volgend jaar verkiezingen gehouden in verschillende landen die een aanzienlijke procentuele bijdrage leveren aan de economie van de eurozone, waaronder in Frankrijk, Duitsland en Nederland. Heel recent nog heeft Hongarije, tegen Brussel in, de EU-quota’s voor migranten massaal verworpen in een referendum dat in het begin van het vierde kwartaal van dit jaar werd georganiseerd. De oproep van de Italiaanse regering voor een grondwetsreferendum begin december, ogenschijnlijk over parlementaire hervormingsmaatregelen, wordt door velen beschouwd als een graadmeter voor de steun van het land voor Europa. Als Italië de parlementaire hervormingen afwijst, neemt het reeds hoge niveau van de politieke onzekerheid in Europa alleen maar toe.

En natuurlijk zullen de financiële markten de komende brexitonderhandelingen nauwgezet volgen. Die maken zich steeds meer zorgen over een mogelijk ‘harde brexit’, waarbij het Verenigd Koninkrijk de volledige toegang tot de eenheidsmarkt en de douane-unie opgeeft wanneer het de EU verlaat. Bovendien heeft het Britse pond door de aanzienlijke onzekerheid over de mogelijk controversiële onderhandelingen een flinke duik genomen. De uittredingsonderhandelingen met het Verenigd Koninkrijk worden voor de EU een moeilijk evenwichtsoefening: enerzijds verhinderen dat andere landen het Britse voorbeeld volgen en anderzijds haar eigen economische belangen beschermen.

In de Verenigde Staten, waar een overwinning van Donald Trump steeds minder waarschijnlijk wordt aangezien de voorsprong van Hillary Clinton volgens de recente peilingen steeds groter wordt, zou de mogelijkheid van een verpletterende overwinning van de Democraten zowel in de presidentsverkiezingen als in het Congres, een aantal Amerikaanse bedrijfstakken naar onze mening negatief beïnvloeden, waaronder mogelijk de financiële sector, de gezondheidszorg en de energie.

Aandacht verschuift naar het begrotingsbeleid

Positiever politiek nieuws is echter dat de verwachting in de afgelopen maanden is toegenomen dat overheden zich uitdrukkelijker zullen toeleggen op fiscale stimulusmaatregelen, en wij verwachten dat dit in een aantal belangrijke economieën een uitdrukkelijker thema wordt, aangezien het gevoerde onconventionele monetaire beleid na verloop van tijd steeds minder rendement oplevert. Het bedrijfsvertrouwen daalt nog steeds na de aanzienlijke daling van de wereldwijde obligatierente in de laatste zeven kwartalen en de bijzonder beperkte investeringsuitgaven. Het lijkt dan ook logisch om verder te kijken dan het monetaire beleid om oplossingen te zoeken om het economische vertrouwen en de groei te stimuleren.

Hoewel wij van oordeel zijn dat structurele hervormingen altijd de beste manier zijn om het economische groeipotentieel op lange termijn te verbeteren, was het thema van een expansief begrotingsbeleid een van de belangrijkste gesprekspunten in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Beide kandidaten beloofden een of andere vorm van investeringsprogramma’s, maar wel zouden ze die – natuurlijk – elk op een andere manier financieren. Ook in Europa lijkt er een einde te komen aan het bezuinigingstijdperk, en volgens ons is het mogelijk dat er hier en daar meer wordt geïnvesteerd in infrastructuur, vooral als dat helpt om de werkloosheid tegen te gaan en de ongeduldige stemming van het kiezerspubliek kan bedaren.

In het algemeen is de huidige politieke dynamiek volgens ons zowel een bedreiging als een opportuniteit voor de wereldwijde groei. Positief is dat de grotere kans op enige fiscale stimulusmaatregelen de bedrijfsinvesteringen zouden kunnen bevorderen en de nominale economische groei zouden kunnen stimuleren. Maar als de steeds luidere stem van het protectionisme uiteindelijk hogere barrières opwerpt voor de wereldwijde handel en migratie, dan is de economische groei daar duidelijk niet bij gebaat. De gegevens moeten enigszins worden toegelicht: In het Verenigd Koninkrijk zijn de overheidsfinanciën in de eerste 10 jaar van deze eeuw met 20 miljard Britse pond gestegen door de instroom van immigranten uit de EU;[1] in de Verenigde Staten gaat de helft van de totale export naar landen waarmee er een vrijhandelsakkoord is gesloten, ook al vertegenwoordigen die economieën minder dan 10% van het wereldwijde bruto binnenlands product.[2]Maar in een democratie reageren kiezers vaak meer op basis van perceptie dan op basis van de werkelijkheid, vooral als het gaat over vaderlandsliefde, trots en identiteit. Het gaat niet altijd alleen om het eindresultaat.

De verklaringen, meningen en analyses vertegenwoordigen het persoonlijke standpunt van de beleggingsbeheerder. Zij zijn enkel bedoeld ter algemene informatie en mogen niet worden beschouwd als individueel beleggingsadvies of als een aanbeveling of verzoek om enig effect te kopen, te verkopen of te houden, of enige beleggingsstrategie te volgen. Ze vormen geen juridisch of fiscaal advies. De informatie in dit document wordt verstrekt per de publicatiedatum en kan zonder kennisgeving veranderen, en is niet bedoeld als een volledige analyse van elk belangrijk feit over een land, regio, markt of belegging.

Er kunnen bij de opstelling van dit document gegevens van externe bronnen zijn gebruikt die niet onafhankelijk door Franklin Templeton Investments (‘FTI’) zijn gecontroleerd of bevestigd. FTI aanvaardt geen aansprakelijkheid voor verliezen die voortvloeien uit het gebruik van deze informatie, en de gebruiker dient zelf te bepalen in welke mate hij wil vertrouwen op deze verklaringen, meningen en analyses. Producten, diensten en informatie zijn mogelijk niet in alle rechtsgebieden beschikbaar en worden alleen door andere gelieerde ondernemingen van FTI en/of hun distributeurs aangeboden als dat door de lokale wet- en regelgeving wordt toegestaan. Gelieve uw eigen beleggingsadviseur te raadplegen voor nadere informatie over de beschikbaarheid van producten en diensten in uw rechtsgebied.

U kunt meer vooruitzichten van Franklin Templeton Investments in uw inbox ontvangen. Schrijf in op de blog Beyond Bulls & Bears.

Voor tijdige beleggingstips kunt u ons volgen op Twitter @FTI_Global en op LinkedIn.

Wat zijn de risico’s?

Alle beleggingen gaan met risico’s gepaard, waaronder een mogelijk verlies van het ingelegde kapitaal. De waarde van beleggingen kan zowel dalen als stijgen en beleggers krijgen mogelijk niet het volledige ingelegde bedrag terug. Beleggingen in het buitenland houden speciale risico’s in, zoals wisselkoersschommelingen, een onstabiel economisch klimaat en politieke ontwikkelingen; beleggingen in opkomende markten gaan gepaard met hogere risico’s in verband met dezelfde factoren. Een portefeuille die zich van tijd tot tijd toelegt op specifieke landen, regio’s, sectoren, bedrijfstakken of soorten beleggingen, kan onderhevig zijn aan grotere risico’s van nadelige ontwikkelingen in die specifieke aandachtsgebieden, dan een portefeuille die belegt in een ruimere waaier van landen, regio’s, sectoren, bedrijfstakken of beleggingen.

[1] Bron: University College of London Centre for Research and Analysis of Migration study, 4 november 2014.

[2] Bron: US Census Bureau, gegevens per 31 december 2015.